Đường chéo hình lập phương là đoạn thẳng nối hai đỉnh đối diện trong không gian. Công thức tính rất ngắn, nhưng nhiều bạn dễ nhầm giữa đường chéo mặt và đường chéo khối.
Điểm chính
- Đường chéo hình lập phương nối hai đỉnh đối diện không cùng một mặt.
- Công thức đường chéo khối là d bằng a căn 3.
- Đường chéo mặt hình lập phương có công thức a căn 2.
- Công thức đường chéo khối xuất phát từ định lý Pytago.
Đường chéo hình lập phương là gì?
Hình lập phương là khối có sáu mặt đều là hình vuông bằng nhau. Mỗi cạnh của hình lập phương có cùng độ dài.
Đường chéo hình lập phương thường chỉ đường chéo khối. Nó nối hai đỉnh đối diện không nằm trên cùng một mặt.
Khác là đường chéo mặt chỉ nằm trong một mặt vuông. Vì vậy, hai loại đường chéo này có công thức khác nhau.
Trong bài tập, nếu đề nói đường chéo hình lập phương, hãy kiểm tra ngữ cảnh. Nhiều đề muốn hỏi đường chéo khối.
Công thức đường chéo hình lập phương
Với hình lập phương có cạnh a, đường chéo khối được tính bằng công thức d = a√3.
Trong đó, d là đường chéo khối. Ký hiệu a là độ dài cạnh hình lập phương.
| Ký hiệu | Ý nghĩa | Đơn vị |
|---|---|---|
| a | Cạnh hình lập phương | cm, m |
| d | Đường chéo khối | cm, m |
| d mặt | Đường chéo một mặt vuông | cm, m |
Phân biệt đường chéo mặt và đường chéo khối
Đường chéo mặt nằm trên một mặt hình vuông. Công thức của nó là d mặt = a√2.
Đường chéo khối đi xuyên qua bên trong hình lập phương. Công thức của nó là d = a√3.
| Loại đường chéo | Vị trí | Công thức |
|---|---|---|
| Đường chéo mặt | Nằm trên một mặt vuông | a√2 |
| Đường chéo khối | Nối hai đỉnh đối diện trong khối | a√3 |
Đừng dùng a√2 cho đường chéo khối. Công thức a√2 chỉ đúng với đường chéo mặt.
Chứng minh công thức bằng định lý Pytago
Trước hết, xét một mặt vuông của hình lập phương. Đường chéo mặt có độ dài a√2 theo định lý Pytago.
Sau đó, đường chéo khối tạo tam giác vuông với đường chéo mặt và một cạnh còn lại.
Ta có d2 = a2 + (a√2)2. Suy ra d2 = a2 + 2a2 = 3a2.
Vì độ dài luôn dương, d = a√3. Đây là công thức cần nhớ.
Hãy nhớ mặt dùng căn 2, khối dùng căn 3. Cách nhớ này rất nhanh khi làm trắc nghiệm.
Cách áp dụng công thức hiệu quả
Trước khi tính, hãy xác định đề hỏi đường chéo nào. Đây là bước quan trọng nhất.
Nếu đề cho cạnh, bạn thay trực tiếp vào công thức. Nếu đề cho đường chéo, hãy biến đổi ngược.
- Biết cạnh a: Tính đường chéo khối bằng d = a√3.
- Biết đường chéo khối d: Tính cạnh bằng a = d chia √3.
- Biết đường chéo mặt: Tính cạnh bằng a = d mặt chia √2.
- Biết thể tích: Tìm cạnh trước, rồi tính đường chéo khối.
Ví dụ tính đường chéo hình lập phương
Ví dụ 1: Hình lập phương có cạnh 4 cm. Tính đường chéo khối.
Áp dụng công thức d = a√3, ta được d = 4√3 cm.
Ví dụ 2: Hình lập phương có cạnh 6 m. Tính đường chéo mặt và đường chéo khối.
Đường chéo mặt là 6√2 m. Đường chéo khối là 6√3 m.
Ví dụ 3: Hình lập phương có đường chéo khối 9√3 cm. Tìm cạnh.
Ta có a = d chia √3 = 9√3 chia √3 = 9 cm.
Ứng dụng trong hình học và bài toán thực tế
Đường chéo hình lập phương xuất hiện trong nhiều dạng bài hình học không gian. Thực tế là nó thường làm dữ kiện trung gian.
- Tính khoảng cách: Đường chéo khối là khoảng cách xa nhất giữa hai đỉnh.
- Tìm cạnh: Biết đường chéo, ta suy ra cạnh để tính diện tích hoặc thể tích.
- Giải bài tọa độ: Có thể dùng công thức khoảng cách trong không gian.
- Ứng dụng đóng gói: Kiểm tra vật dài có đặt vừa trong hộp lập phương không.
Bài tập tự luyện
Bài 1: Hình lập phương có cạnh 5 cm. Tính đường chéo khối.
Lời giải: d = 5√3 cm.
Bài 2: Hình lập phương có cạnh 10 m. Tính đường chéo mặt.
Lời giải: d mặt = 10√2 m.
Bài 3: Hình lập phương có đường chéo khối 12√3 cm. Tìm cạnh.
Lời giải: a = 12√3 chia √3 = 12 cm.
Bài 4: Hình lập phương có thể tích 64 cm3. Tính đường chéo khối.
Lời giải: Vì a3 = 64 nên a = 4 cm. Vậy d = 4√3 cm.
Lỗi sai thường gặp khi tính đường chéo
Lỗi đầu tiên là nhầm đường chéo mặt với đường chéo khối. Hai công thức chỉ khác một căn, nhưng kết quả khác rõ.
Lỗi thứ hai là quên căn khi tính. Ví dụ, nhiều bạn viết d = 3a thay vì d = a√3.
Theo kinh nghiệm, nên vẽ nhanh một hình lập phương. Sau đó, đánh dấu đoạn cần tìm trước khi thay số.
Nếu đề có chữ “hai đỉnh đối diện”, hãy nghĩ ngay đến đường chéo khối.
Câu hỏi thường gặp
Đường chéo hình lập phương là gì?
Đó là đoạn thẳng nối hai đỉnh đối diện không nằm trên cùng một mặt.
Công thức đường chéo hình lập phương là gì?
Công thức đường chéo khối là d = a√3, với a là cạnh hình lập phương.
Đường chéo mặt hình lập phương tính thế nào?
Đường chéo mặt có công thức d mặt = a√2.
Biết đường chéo khối có tìm được cạnh không?
Có. Lấy đường chéo khối chia cho √3 để tìm cạnh.
Đường chéo khối có lớn hơn cạnh không?
Có. Vì d = a√3, nên đường chéo khối luôn lớn hơn cạnh a.
Kết luận
Đường chéo hình lập phương có công thức d = a√3. Đây là công thức dùng cho đường chéo khối, không phải đường chéo mặt.
Khi làm bài, hãy xác định đúng đoạn cần tính. Nếu đoạn nằm trên một mặt, dùng a√2. Nếu đoạn xuyên qua khối, dùng a√3.
Hãy luyện thêm bài tìm cạnh từ đường chéo và bài kết hợp thể tích. Các dạng này xuất hiện khá thường xuyên nhé.
