Bỏ qua đến nội dung chính
Đăng nhậpĐăng ký miễn phíĐăng ký
Toán

Hàm số nào sau đây đồng biến trên R? Dấu hiệu nhận biết và 12 câu trắc nghiệm có giải

10 phút đọc71 lượt xem

Điểm chính

  • Câu "hàm số nào sau đây đồng biến trên R" giải nhanh bằng cách loại trừ theo loại hàm, không cần tính đạo hàm từng phương án.
  • Loại ngay: hàm phân thức, hàm chứa căn, logarit, tan, cot (tập xác định khác R); hàm bậc hai, trùng phương, sin, cos.
  • Giữ lại: y = ax + b với a > 0; y = ax với a > 1; bậc ba với a > 0, Δ' = b² - 3ac ≤ 0.
  • f'(x) ≥ 0 và chỉ bằng 0 tại các điểm rời rạc thì vẫn đồng biến.

"Hàm số nào sau đây đồng biến trên R?" là câu trắc nghiệm gần như năm nào cũng có trong đề thi tốt nghiệp THPT và đề kiểm tra chương Ứng dụng đạo hàm. Câu này thuộc mức nhận biết, thông hiểu, nhưng rất nhiều học sinh mất điểm vì chọn nhầm hàm phân thức hoặc ước lượng sai cơ số hàm mũ. Bài viết tổng hợp bảng dấu hiệu nhận biết theo từng loại hàm, điều kiện cho hàm bậc ba, dạng tìm tham số m, và 12 câu trắc nghiệm có đáp án giải thích. Các đáp án đã kiểm lại bằng Python (SymPy, xét dấu đạo hàm trên R).

Thuộc chương trình nào? Theo GDPT 2018, tính đơn điệu của hàm số (đồng biến, nghịch biến) xét bằng đạo hàm học ở Toán 12, chương Ứng dụng đạo hàm để khảo sát và vẽ đồ thị hàm số. Tính đồng biến của hàm bậc nhất, hàm mũ đã có từ Toán 8, Toán 11.

Hàm số đồng biến trên R là gì?

y = f(x) đồng biến trên R ⇔ với mọi x1 < x2 thì f(x1) < f(x2)

Nói cách khác, đồ thị luôn đi lên khi nhìn từ trái sang phải trên toàn trục số. Điều kiện đủ hay dùng:

Nếu f'(x) ≥ 0 với mọi x ∈ R và f'(x) = 0 chỉ tại hữu hạn điểm (hoặc các điểm rời rạc) thì f đồng biến trên R.

Hai hệ quả quan trọng để loại phương án nhanh:

  1. Tập xác định phải là R. Hàm không xác định tại một điểm nào đó thì không thể đồng biến trên R.
  2. Đồ thị không được có đoạn đi xuống. Hàm có cực trị (có điểm đổi chiều) thì không đồng biến trên R.

Bảng dấu hiệu nhận biết hàm số đồng biến trên R

Loại hàmĐồng biến trên R khiGhi chú
y = ax + ba > 0a < 0 thì nghịch biến trên R
y = ax² + bx + cKhông bao giờParabol luôn có đỉnh, đổi chiều tại x = -b/(2a)
y = ax³ + bx² + cx + da > 0 và b² - 3ac ≤ 0a < 0 và b² - 3ac ≤ 0 thì nghịch biến trên R
y = ax⁴ + bx² + cKhông bao giờLuôn có cực trị tại x = 0
y = (ax + b)/(cx + d)Không bao giờKhông xác định tại x = -d/c
y = axa > 10 < a < 1 thì nghịch biến trên R
y = logax, y = √x, y = ln xKhông bao giờ trên RTập xác định chỉ là (0; +∞) hoặc [0; +∞)
y = sin x, cos xKhông bao giờTuần hoàn, lên xuống liên tục
y = tan x, cot xKhông bao giờ trên RKhông xác định tại vô số điểm

Quy trình 3 bước làm câu trắc nghiệm

  1. Loại theo tập xác định: gạch các phương án có mẫu chứa x, căn, logarit, tan, cot.
  2. Loại theo loại hàm: gạch hàm bậc hai, trùng phương, sin, cos.
  3. Kiểm tra phần còn lại: bậc nhất xem dấu a; hàm mũ ước lượng cơ số so với 1; bậc ba tính a và b² - 3ac; hàm khác thì tính y' và xét dấu.

Với hàm bậc ba, lý do của điều kiện: y' = 3ax² + 2bx + c là tam thức bậc hai; y' ≥ 0 với mọi x ⇔ 3a > 0 và Δ' = b² - 3ac ≤ 0.

12 câu trắc nghiệm có đáp án và giải thích

Câu 1

Hàm số nào sau đây đồng biến trên R? A. y = x² + 1. B. y = -2x + 3. C. y = 3x - 5. D. y = (x + 1)/(x - 2).

Đáp án C. A là hàm bậc hai (loại); B có a = -2 < 0 (nghịch biến); D là phân thức (tập xác định khác R). C có a = 3 > 0.

Câu 2

Hàm số nào sau đây đồng biến trên R? A. y = x³ + 3x + 1. B. y = x³ - 3x. C. y = x⁴ + x². D. y = -x³.

Đáp án A. y' = 3x² + 3 > 0 với mọi x. B có y' = 3x² - 3 âm trên (-1; 1); C là trùng phương; D có a = -1 < 0 nên nghịch biến.

Câu 3

Hàm số nào sau đây đồng biến trên R? A. y = (π/4)x. B. y = (e/2)x. C. y = (1/3)x. D. y = log₃x.

Đáp án B. e/2 ≈ 1,359 > 1. A có π/4 ≈ 0,785 < 1 và C có 1/3 < 1 (đều nghịch biến); D có tập xác định (0; +∞).

Câu 4

Hàm số nào sau đây đồng biến trên R? A. y = x³ + x² + x. B. y = x³ + 2x² + x. C. y = -x³ + x. D. y = (2x - 1)/(x + 1).

Đáp án A. a = 1 > 0, b² - 3ac = 1 - 3 = -2 ≤ 0. B có b² - 3ac = 4 - 3 = 1 > 0 (y' âm trên (-1; -1/3)); C có a < 0; D là phân thức.

Câu 5

Hàm số nào sau đây đồng biến trên R? A. y = x³ - 3x² + 3x + 1. B. y = x³ - 3x² + 2. C. y = x⁴ + 1. D. y = -x + 1.

Đáp án A. y' = 3x² - 6x + 3 = 3(x - 1)² ≥ 0, chỉ bằng 0 tại x = 1, nên vẫn đồng biến trên R (thực chất y = (x - 1)³ + 2). B có y' âm trên (0; 2).

Câu 6

Hàm số nào sau đây đồng biến trên R? A. y = sin x. B. y = x + sin x. C. y = tan x. D. y = cos x.

Đáp án B. y' = 1 + cos x ≥ 0, chỉ bằng 0 tại các điểm rời rạc x = π + k2π. A, D tuần hoàn; C không xác định tại x = π/2 + kπ.

Câu 7

Hàm số nào sau đây đồng biến trên R? A. y = √x. B. y = x|x|. C. y = |x|. D. y = 1/x.

Đáp án B. y = x|x| bằng x² khi x ≥ 0 và -x² khi x < 0, đi lên trên toàn trục số. A có tập xác định [0; +∞); C đi xuống trên (-∞; 0); D không xác định tại 0.

Câu 8

Hàm số nào sau đây nghịch biến trên R? A. y = (√3 - 1)x. B. y = (√2)x. C. y = x³. D. y = log1/2x.

Đáp án A. √3 - 1 ≈ 0,732, nằm giữa 0 và 1. B có cơ số √2 > 1 (đồng biến); C đồng biến; D có tập xác định (0; +∞), chỉ nghịch biến trên khoảng đó.

Câu 9

Tìm m để hàm số y = (m - 1)x + 2 đồng biến trên R.

Đáp án: m > 1. Hàm bậc nhất đồng biến khi hệ số m - 1 > 0.

Câu 10

Tìm m để hàm số y = x³ + 3x² + mx + 1 đồng biến trên R.

Đáp án: m ≥ 3. y' = 3x² + 6x + m ≥ 0 với mọi x ⇔ Δ' = 9 - 3m ≤ 0 ⇔ m ≥ 3 (hệ số 3 > 0 đã thỏa).

Câu 11

Tìm m để hàm số y = x³ - mx² + 3x đồng biến trên R.

Đáp án: -3 ≤ m ≤ 3. y' = 3x² - 2mx + 3, Δ' = m² - 9 ≤ 0 ⇔ -3 ≤ m ≤ 3.

Câu 12

Có bao nhiêu giá trị nguyên của m để hàm số y = x³ - mx² + 3x đồng biến trên R?

Đáp án: 7 giá trị. Từ Câu 11, m thuộc [-3; 3], các số nguyên là -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3.

Lỗi hay gặp

  • Chọn hàm phân thức vì y' > 0. Hàm y = (2x - 1)/(x + 1) có y' = 3/(x + 1)² > 0 nhưng chỉ đồng biến trên từng khoảng (-∞; -1) và (-1; +∞), không đồng biến trên R.
  • Ước lượng sai cơ số hàm mũ. Nhớ: π ≈ 3,14; e ≈ 2,718; √2 ≈ 1,414; √3 ≈ 1,732. Ví dụ π/4 < 1 nhưng π/3 > 1.
  • Dùng Δ' < 0 thay vì Δ' ≤ 0 khi tìm m. Trường hợp Δ' = 0, y' chỉ bằng 0 tại một điểm, hàm vẫn đồng biến trên R, nên phải lấy dấu bằng (ví dụ m = 3 ở Câu 10).
  • Quên xét trường hợp hệ số x³ chứa m. Với y = (m - 1)x³ + ..., phải xét riêng m = 1 (hàm suy biến thành bậc hai hoặc bậc nhất).

Câu hỏi thường gặp

Hàm số đồng biến trên R là gì?

Hàm số y = f(x) đồng biến trên R nếu với mọi x1 < x2 thì f(x1) < f(x2); đồ thị luôn đi lên từ trái sang phải. Điều kiện cần là hàm số xác định trên toàn R.

Vì sao hàm phân thức y = (ax + b)/(cx + d) không đồng biến trên R?

Vì hàm không xác định tại x = -d/c nên tập xác định không phải R; hàm chỉ có thể đồng biến trên từng khoảng xác định.

Điều kiện để hàm bậc ba đồng biến trên R là gì?

Với y = ax³ + bx² + cx + d, hàm đồng biến trên R khi và chỉ khi a > 0 và Δ' = b² - 3ac ≤ 0.

Hàm mũ nào đồng biến trên R?

y = ax đồng biến trên R khi a > 1, nghịch biến trên R khi 0 < a < 1; cần ước lượng cơ số cẩn thận.

f'(x) = 0 tại một điểm thì hàm có còn đồng biến trên R không?

Vẫn đồng biến nếu f'(x) ≥ 0 trên R và chỉ bằng 0 tại các điểm rời rạc, ví dụ y = x³ hay y = x + sin x.

Kết luận

Gặp câu "hàm số nào sau đây đồng biến trên R", hãy loại theo tập xác định trước, loại theo loại hàm sau, rồi mới kiểm tra dấu hệ số hoặc điều kiện b² - 3ac ≤ 0 cho hàm bậc ba. Cách làm này thường chỉ mất dưới 30 giây mỗi câu. Muốn nắm vững phần lý thuyết phía sau, đọc tính đơn điệu của hàm số và luyện cách lập bảng biến thiên.

Chia sẻ bài viết
FacebookX

Học tiếp, thi thử, lên Pro