Bỏ qua đến nội dung chính
Đăng nhậpĐăng ký miễn phíĐăng ký
Toán

Công thức tính diện tích hình bình hành và các dạng bài

Diện tích hình bình hành bằng cạnh đáy nhân chiều cao tương ứng. Bài viết chứng minh bằng cắt ghép, mở rộng sang công thức theo góc (lớp 10) và theo toạ độ, tích có hướng (lớp 12), kèm ví dụ và bài tập có đáp án.

9 phút đọc79 lượt xem

Điểm chính

  • Công thức tính diện tích hình bình hành: S = a · h (đáy nhân chiều cao tương ứng).
  • Theo hai cạnh kề và góc xen giữa: S = a · b · sin α.
  • Theo toạ độ: Oxy dùng |x₁y₂ − x₂y₁|; Oxyz dùng độ dài tích có hướng.
  • Không chia 2 và không lấy cạnh bên thay chiều cao.

Hình bình hành là tứ giác có các cặp cạnh đối song song (định nghĩa, tính chất và dấu hiệu nhận biết xem bài hình bình hành là gì). Theo chương trình GDPT 2018, học sinh học công thức diện tích hình bình hành ở Toán 6, và gặp lại nó ở lớp 10 (công thức theo góc) và lớp 12 (toạ độ Oxyz, tích có hướng). Bài viết này tập trung vào công thức tính diện tích hình bình hành: vì sao đúng, dùng thế nào, sai ở đâu.

Công thức tính diện tích hình bình hành cơ bản

S = a · h
  • a: độ dài một cạnh, chọn làm cạnh đáy.
  • h: chiều cao ứng với cạnh đáy đó, là khoảng cách giữa cạnh đáy và cạnh đối diện song song với nó.

Hình bình hành có hai cặp cạnh song song nên có hai chiều cao. Nếu hai cạnh kề là a và b với chiều cao tương ứng ha và hb, thì S = a · ha = b · hb. Cạnh ngắn hơn luôn đi với chiều cao dài hơn.

Vì sao công thức tính diện tích hình bình hành đúng?

Cắt ghép thành hình chữ nhật

Từ một đỉnh của cạnh trên, hạ đường vuông góc xuống cạnh đáy, cắt ra một tam giác vuông. Dời tam giác đó sang phía bên kia của hình bình hành (tịnh tiến theo cạnh đáy một đoạn a), cạnh xiên của nó khớp đúng vào cạnh bên đối diện. Ta được một hình chữ nhật có chiều dài a và chiều rộng h. Cắt ghép không làm thay đổi diện tích, nên S = a · h.

Chia thành hai tam giác

Đường chéo chia hình bình hành thành hai tam giác bằng nhau, mỗi tam giác có đáy a và chiều cao h. Theo công thức diện tích tam giác, mỗi tam giác có diện tích ½ · a · h, cộng lại được a · h. Cách nhìn này giải thích luôn vì sao diện tích tam giác phải chia 2 còn hình bình hành thì không.

Các công thức tính diện tích hình bình hành mở rộng

Theo hai cạnh kề và góc xen giữa (Toán 10)

Hình bình hành ABCD có AB = a, AD = b, góc A = α. Chiều cao hạ từ D xuống AB là h = b · sin α, nên:

S = a · b · sin α

Vì sin α = sin(180° − α), dùng góc nhọn hay góc tù của hình bình hành đều cho cùng kết quả.

Theo toạ độ trong mặt phẳng Oxy

Nếu AB = (x₁; y₁) và AD = (x₂; y₂) là hai vectơ cạnh xuất phát từ cùng đỉnh A:

S = |x₁ · y₂ − x₂ · y₁|

Theo toạ độ trong không gian Oxyz (Toán 12)

S bằng độ dài tích có hướng của hai vectơ cạnh: S = |[AB, AD]|. Diện tích tam giác ABD bằng một nửa giá trị này.

Hình thoi, hình chữ nhật là trường hợp riêng

Hình chữ nhật có h trùng cạnh bên nên S = a · b. Hình thoi vẫn tính được bằng S = a · h, và còn có công thức riêng theo hai đường chéo S = d₁ · d₂ / 2 (xem cách tính diện tích hình thoi). Công thức đường chéo này không dùng cho hình bình hành bất kì.

Ví dụ áp dụng công thức tính diện tích hình bình hành

Ví dụ 1: Đáy và chiều cao

Đề: Hình bình hành có cạnh đáy 12 cm, chiều cao tương ứng 7 cm. Tính diện tích.

Giải: S = 12 · 7 = 84 (cm²).

Ví dụ 2: Hai cạnh và góc xen giữa

Đề: Hình bình hành ABCD có AB = 10 cm, AD = 6 cm, góc BAD = 30°. Tính diện tích và hai chiều cao.

Giải:

  1. S = 10 · 6 · sin 30° = 60 · 0,5 = 30 (cm²).
  2. Chiều cao ứng với cạnh AB: h = S : AB = 30 : 10 = 3 (cm).
  3. Chiều cao ứng với cạnh AD: h = S : AD = 30 : 6 = 5 (cm).

Để ý cạnh ngắn hơn (6 cm) đi với chiều cao dài hơn (5 cm).

Ví dụ 3: Tìm chiều cao thứ hai

Đề: Hình bình hành có diện tích 96 cm², cạnh đáy 16 cm, cạnh bên 8 cm. Tính chiều cao ứng với cạnh đáy và chiều cao ứng với cạnh bên.

Giải: Chiều cao ứng với cạnh 16 cm: 96 : 16 = 6 (cm). Chiều cao ứng với cạnh 8 cm: 96 : 8 = 12 (cm).

Ví dụ 4 (dạng đề lớp 12): Diện tích hình bình hành trong Oxyz

Đề: Trong không gian Oxyz, cho hình bình hành ABCD với A(1; 1; 1), B(3; 1; 2), D(1; 4; 2). Tính diện tích hình bình hành.

Giải:

  1. AB = (2; 0; 1), AD = (0; 3; 1).
  2. [AB, AD] = (0 · 1 − 1 · 3; 1 · 0 − 2 · 1; 2 · 3 − 0 · 0) = (−3; −2; 6).
  3. S = √(9 + 4 + 36) = √49 = 7 (đơn vị diện tích).

Kiểm tra bằng S = |AB| · |AD| · sin A: |AB| = √5, |AD| = √10, cos A = (AB · AD) / (|AB| · |AD|) = 1/√50, nên sin A = √(49/50) = 7/√50 và S = √50 · 7/√50 = 7. Hai cách khớp nhau.

Ví dụ 5 (bài toán thực tế): Mảnh vườn hình bình hành

Đề: Một mảnh vườn hình bình hành có cạnh đáy 25 m, chiều cao 18 m. Người ta trồng rau, trung bình mỗi mét vuông thu 3 kg. Hỏi cả vườn thu bao nhiêu ki-lô-gam rau?

Giải: S = 25 · 18 = 450 (m²). Lượng rau thu được: 450 · 3 = 1350 (kg).

So sánh với diện tích các tứ giác khác

Hình bình hành đứng giữa họ tứ giác: hình chữ nhật, hình thoi, hình vuông đều là hình bình hành đặc biệt, còn hình thang là "nửa" hình bình hành theo nghĩa ghép hai hình thang bằng nhau được một hình bình hành. Bảng dưới giúp nhớ công thức tính diện tích hình bình hành trong mối liên hệ với các hình còn lại:

HìnhDiện tíchLiên hệ với S = a · h
Hình bình hànhS = a · hCông thức gốc
Hình chữ nhậtS = a · bChiều cao trùng cạnh bên b
Hình vuôngS = a²Hình chữ nhật có a = b
Hình thoiS = a · h = d₁ · d₂ / 2Thêm công thức theo hai đường chéo vuông góc
Hình thangS = (a + b) · h : 2Nửa hình bình hành đáy a + b
Tam giácS = a · h : 2Nửa hình bình hành cùng đáy, cùng chiều cao

Lỗi hay sai khi dùng công thức tính diện tích hình bình hành

  • Lấy cạnh bên làm chiều cao, tức tính S = a · b. Chỉ đúng khi hình bình hành là hình chữ nhật. Cạnh bên luôn dài hơn hoặc bằng chiều cao.
  • Chia 2 theo thói quen từ công thức tam giác hoặc hình thoi.
  • Ghép sai cặp đáy và chiều cao. Chiều cao ứng với cạnh này không nhân với cạnh kia.
  • Dùng công thức đường chéo d₁ · d₂ / 2 cho hình bình hành thường. Công thức này chỉ đúng khi hai đường chéo vuông góc (hình thoi, hình vuông).
  • Quên trị tuyệt đối trong công thức toạ độ Oxy.

Bài tập tự luyện có đáp án

  1. Tính diện tích hình bình hành có cạnh đáy 9 cm, chiều cao 5 cm.
  2. Hình bình hành có diện tích 72 m², chiều cao 6 m. Tính cạnh đáy tương ứng.
  3. Hình bình hành có hai cạnh kề 8 cm và 5 cm, góc giữa chúng 150°. Tính diện tích.
  4. Hình bình hành có cạnh đáy 15 dm, chiều cao bằng 2/3 cạnh đáy. Tính diện tích.
  5. Trong mặt phẳng Oxy, cho hình bình hành OABC với O(0; 0), A(4; 1), C(1; 3). Tính diện tích.

Đáp án:

  1. 9 · 5 = 45 cm².
  2. 72 : 6 = 12 m.
  3. 8 · 5 · sin 150° = 40 · 0,5 = 20 cm².
  4. h = 15 · 2/3 = 10 dm; S = 15 · 10 = 150 dm².
  5. OA = (4; 1), OC = (1; 3); S = |4 · 3 − 1 · 1| = 11.

Câu hỏi thường gặp

Công thức tính diện tích hình bình hành là gì?

S = a · h: cạnh đáy nhân chiều cao tương ứng. Đáy 12 cm, chiều cao 7 cm cho diện tích 84 cm².

Diện tích hình bình hành có chia 2 không?

Không. Chia 2 là công thức tam giác; hình bình hành gồm hai tam giác bằng nhau nên diện tích là a · h.

Biết hai cạnh và góc, tính diện tích hình bình hành thế nào?

S = a · b · sin α với α là góc giữa hai cạnh kề. Hai cạnh 10 và 6, góc 30° cho S = 30.

Biết diện tích, tìm chiều cao hình bình hành thế nào?

h = S : a. Diện tích 96 cm², đáy 16 cm cho chiều cao 6 cm.

Học diện tích hình bình hành ở lớp mấy?

Theo chương trình GDPT 2018, học công thức ở Toán 6; lớp 10 và 12 mở rộng theo góc và toạ độ. Học tiếp diện tích hình thang để thấy hai công thức liên hệ nhau thế nào.

Kết luận

Công thức tính diện tích hình bình hành S = a · h đến từ một thao tác cắt ghép đơn giản thành hình chữ nhật. Mọi công thức khác, theo góc hay theo toạ độ, chỉ là cách tìm chiều cao khi đề không cho sẵn. Khi làm bài, hãy xác định đúng cặp "đáy và chiều cao tương ứng", và nhớ rằng cạnh bên không phải chiều cao.

Chia sẻ bài viết
FacebookX

Học tiếp, thi thử, lên Pro