Bỏ qua đến nội dung chính
Đăng nhậpĐăng ký miễn phíĐăng ký
Toán

Công thức tính diện tích tam giác: đủ mọi trường hợp, có ví dụ

Tất cả công thức tính diện tích tam giác từ lớp 5 đến lớp 10: đáy nhân chiều cao chia hai, tam giác vuông, tam giác đều, tam giác cân, Heron, ½ab·sinC, bán kính R và r, toạ độ. Mỗi công thức có ví dụ và cách chọn công thức nhanh.

10 phút đọc96 lượt xem

Điểm chính

  • Công thức tính diện tích tam giác cơ bản: S = ½ · a · h (đáy nhân chiều cao chia 2).
  • Tam giác vuông: S = ½ · tích hai cạnh góc vuông. Tam giác đều cạnh a: S = a²√3/4.
  • Lớp 10 bổ sung: S = ½ · b · c · sin A, công thức Heron, S = abc/(4R), S = p · r.
  • Chọn công thức theo dữ kiện đề cho, không học thuộc rời rạc.

Diện tích tam giác được học lần đầu ở lớp 5 với quy tắc "đáy nhân chiều cao chia 2", rồi được mở rộng ở Toán 10 (chương hệ thức lượng trong tam giác, chương trình GDPT 2018) với các công thức theo góc, theo ba cạnh, theo bán kính. Nhiều học sinh thuộc từng công thức nhưng lúng túng khi đề chỉ cho ba cạnh hoặc cho toạ độ đỉnh. Bài viết gom đủ mọi công thức tính diện tích tam giác, giải thích vì sao chúng đúng và cho một bảng chọn nhanh.

Công thức tính diện tích tam giác cơ bản: S = ½ · a · h

S = ½ · a · h  (a: độ dài cạnh đáy, h: chiều cao ứng với cạnh đáy đó)

Chiều cao là đoạn vuông góc hạ từ đỉnh đối diện xuống đường thẳng chứa cạnh đáy. Mỗi tam giác có ba cạnh nên có ba chiều cao, và S = ½ · a · ha = ½ · b · hb = ½ · c · hc. Xem thêm tính chất đường cao trong tam giác.

Vì sao chia 2? Kẻ qua đỉnh một đường song song với đáy và dựng hình chữ nhật có cạnh a và h bao quanh tam giác. Chiều cao chia hình chữ nhật thành hai hình chữ nhật nhỏ, và mỗi hình nhỏ bị cạnh tam giác cắt đôi theo đường chéo. Phần tam giác chiếm đúng một nửa mỗi hình nhỏ, nên chiếm một nửa hình lớn: S = ½ · a · h. Với tam giác tù (chân đường cao nằm ngoài đáy), ghép hai tam giác bằng nhau thành hình bình hành đáy a, cao h cũng cho cùng kết quả.

Công thức tính diện tích tam giác vuông

Tam giác ABC vuông tại A có hai cạnh góc vuông AB, AC vuông góc với nhau, nên AB chính là chiều cao ứng với đáy AC:

S = ½ · AB · AC

Hệ quả hay dùng: đường cao ứng với cạnh huyền là h = AB · AC / BC (vì S cũng bằng ½ · BC · h). Đây là một trong các hệ thức lượng trong tam giác vuông.

Công thức tính diện tích tam giác đều

Tam giác đều cạnh a: đường cao cũng là trung tuyến, chia đáy thành hai đoạn a/2. Theo định lí Pythagore (Toán 8): h² = a² − (a/2)² = 3a²/4, nên h = a√3/2. Thay vào công thức cơ bản:

S = ½ · a · a√3/2 = a²√3/4

Công thức tính diện tích tam giác cân

Tam giác cân có cạnh bên b, cạnh đáy a. Đường cao từ đỉnh xuống đáy đi qua trung điểm đáy, nên h = √(b² − a²/4) và S = ½ · a · √(b² − a²/4). Ví dụ tam giác cân cạnh bên 5, đáy 6: h = √(25 − 9) = 4, S = ½ · 6 · 4 = 12.

Các công thức tính diện tích tam giác ở Toán 10

Theo hai cạnh và góc xen giữa

S = ½ · b · c · sin A = ½ · a · c · sin B = ½ · a · b · sin C

Chứng minh: chiều cao hạ từ C xuống AB là h = b · sin A (kể cả khi A tù, vì sin A = sin(180° − A)). Thay vào S = ½ · c · h được S = ½ · b · c · sin A.

Theo ba cạnh (công thức Heron)

S = √(p(p − a)(p − b)(p − c)), với p = (a + b + c)/2

Công thức suy ra từ S = ½ · b · c · sin A kết hợp định lí côsin để khử góc. Chi tiết chứng minh xem bài hệ thức Heron.

Theo bán kính đường tròn ngoại tiếp R và nội tiếp r

  • S = abc / (4R): từ định lí sin, sin C = c/(2R), thay vào S = ½ · a · b · sin C.
  • S = p · r: nối tâm đường tròn nội tiếp với ba đỉnh, chia tam giác thành ba tam giác có cùng chiều cao r, tổng diện tích ½ · r · (a + b + c) = p · r.

Theo toạ độ ba đỉnh

Với A(xA; yA), B(xB; yB), C(xC; yC) trong mặt phẳng Oxy:

S = ½ · |xA(yB − yC) + xB(yC − yA) + xC(yA − yB)|

Trong không gian Oxyz (lớp 12) dùng tích có hướng, xem bài diện tích tam giác trong Oxyz.

Bảng chọn nhanh công thức theo dữ kiện

Đề choDùng công thức
Một cạnh và chiều cao tương ứngS = ½ · a · h
Tam giác vuông, hai cạnh góc vuôngS = ½ · a · b
Tam giác đều cạnh aS = a²√3/4
Hai cạnh và góc xen giữaS = ½ · b · c · sin A
Ba cạnhHeron
Ba cạnh và R, hoặc nửa chu vi và rS = abc/(4R), S = p · r
Toạ độ ba đỉnhCông thức toạ độ

Ví dụ áp dụng công thức tính diện tích tam giác

Ví dụ 1: Đáy và chiều cao

Đề: Tam giác có đáy 8 cm, chiều cao tương ứng 5 cm. Tính diện tích.

Giải: S = ½ · 8 · 5 = 20 (cm²).

Ví dụ 2: Tam giác vuông và đường cao ứng với cạnh huyền

Đề: Tam giác ABC vuông tại A, AB = 6 cm, AC = 8 cm. Tính diện tích và đường cao AH.

Giải:

  1. S = ½ · 6 · 8 = 24 (cm²).
  2. Cạnh huyền BC = √(36 + 64) = 10 (cm).
  3. Từ S = ½ · BC · AH suy ra AH = 2S / BC = 48/10 = 4,8 (cm).

Ví dụ 3: Tam giác đều

Đề: Tính diện tích tam giác đều cạnh 6 cm.

Giải: S = 6² · √3 / 4 = 36√3/4 = 9√3 ≈ 15,59 (cm²).

Ví dụ 4 (dạng đề Toán 10): Hai cạnh và góc xen giữa

Đề: Tam giác ABC có AC = b = 5, AB = c = 8, góc A = 60°. Tính diện tích tam giác và độ dài cạnh BC.

Giải:

  1. S = ½ · 5 · 8 · sin 60° = 20 · √3/2 = 10√3 ≈ 17,32.
  2. Định lí côsin: a² = b² + c² − 2bc · cos A = 25 + 64 − 2 · 5 · 8 · ½ = 49, nên a = 7.
  3. Kiểm tra lại bằng Heron: p = (5 + 8 + 7)/2 = 10, S = √(10 · 5 · 2 · 3) = √300 = 10√3. Hai cách khớp nhau.

Ví dụ 5 (bài toán thực tế): Mảnh đất tam giác chỉ đo được ba cạnh

Đề: Một mảnh đất hình tam giác có ba cạnh 13 m, 14 m, 15 m. Không đo được chiều cao, hãy tính diện tích mảnh đất.

Giải: Nửa chu vi p = (13 + 14 + 15)/2 = 21. Theo Heron:

S = √(21 · (21 − 13) · (21 − 14) · (21 − 15)) = √(21 · 8 · 7 · 6) = √7056 = 84 (m²).

Từ đó còn suy ra chiều cao ứng với cạnh 14 m là 2 · 84 / 14 = 12 m, một cách "đo gián tiếp" chiều cao rất tiện ngoài thực địa.

Lỗi hay sai khi dùng công thức tính diện tích tam giác

  • Quên chia 2. Lấy đáy nhân chiều cao rồi dừng, ra gấp đôi đáp án.
  • Lấy cạnh bên làm chiều cao. Chỉ đúng khi cạnh đó vuông góc với đáy (tam giác vuông). Với tam giác thường, chiều cao là đoạn vuông góc.
  • Ghép sai cặp đáy và chiều cao. Chiều cao ha phải đi với cạnh a, không ghép với cạnh b.
  • Dùng góc không xen giữa trong ½ · b · c · sin A. Góc A phải nằm giữa hai cạnh b và c.
  • Quên trị tuyệt đối ở công thức toạ độ. Biểu thức bên trong có thể âm; diện tích luôn dương.
  • Không đổi đơn vị khi đề cho cạnh bằng m và chiều cao bằng dm.

Bài tập tự luyện có đáp án

  1. Tam giác có đáy 12 cm, chiều cao 7 cm. Tính diện tích.
  2. Tam giác vuông có hai cạnh góc vuông 9 cm và 12 cm. Tính diện tích.
  3. Tính diện tích tam giác đều cạnh 4 cm (làm tròn đến hàng phần trăm).
  4. Tam giác ABC có AB = 6, AC = 10, góc A = 30°. Tính diện tích.
  5. Tính diện tích tam giác có ba cạnh 5, 5, 6.
  6. Tính diện tích tam giác ABC với A(1; 2), B(4; 6), C(5; 1).

Đáp án:

  1. ½ · 12 · 7 = 42 cm².
  2. ½ · 9 · 12 = 54 cm².
  3. 4²√3/4 = 4√3 ≈ 6,93 cm².
  4. ½ · 6 · 10 · sin 30° = 15.
  5. p = 8, S = √(8 · 3 · 3 · 2) = √144 = 12 (hoặc tam giác cân: h = 4, S = ½ · 6 · 4 = 12).
  6. S = ½ · |1(6 − 1) + 4(1 − 2) + 5(2 − 6)| = ½ · |5 − 4 − 20| = 19/2 = 9,5.

Câu hỏi thường gặp

Công thức tính diện tích tam giác là gì?

Công thức cơ bản là S = ½ · a · h: đáy nhân chiều cao ứng với đáy đó rồi chia 2. Tam giác đáy 8 cm, cao 5 cm có diện tích 20 cm².

Công thức tính diện tích tam giác vuông là gì?

S = ½ · tích hai cạnh góc vuông, vì cạnh góc vuông này chính là chiều cao ứng với cạnh kia. Hai cạnh 6 cm và 8 cm cho diện tích 24 cm².

Công thức tính diện tích tam giác đều là gì?

S = a²√3/4 với a là cạnh. Tam giác đều cạnh 6 cm có diện tích 9√3 ≈ 15,59 cm².

Biết độ dài 3 cạnh, tính diện tích tam giác thế nào?

Dùng Heron S = √(p(p − a)(p − b)(p − c)), p là nửa chu vi. Tam giác 13, 14, 15 có diện tích 84.

Biết hai cạnh và một góc thì dùng công thức nào?

Nếu góc xen giữa hai cạnh, dùng S = ½ · b · c · sin A. Nếu không, tìm thêm cạnh hoặc góc bằng định lí sin hay côsin trước.

Diện tích tam giác có đơn vị gì?

Đơn vị bình phương của đơn vị độ dài: cm², dm², m². Các cạnh phải cùng đơn vị trước khi tính.

Kết luận

Mọi công thức tính diện tích tam giác đều quay về một ý: diện tích bằng nửa tích một cạnh với chiều cao tương ứng. Tam giác vuông, tam giác đều, công thức sin, Heron hay toạ độ chỉ là những cách khác nhau để tìm ra chiều cao khi đề không cho sẵn. Nắm ý này và bảng chọn nhanh ở trên, bạn sẽ không còn phải đoán nên dùng công thức nào. Muốn luyện thêm phần đo đạc tam giác, xem bài chu vi hình tam giác và bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác.

Chia sẻ bài viết
FacebookX

Học tiếp, thi thử, lên Pro