
Công thức tính số cạnh của đa giác: đủ các dạng, có ví dụ
Cách tìm số cạnh n của một đa giác từ các dữ kiện hay gặp: tổng số đo các góc trong, số đo một góc trong hoặc góc ngoài của đa giác đều, số đường chéo, số đường chéo xuất phát từ một đỉnh. Mỗi công thức có chứng minh ngắn, ví dụ và bài tập có đáp án.
Điểm chính
- Công thức tính số cạnh của đa giác theo tổng góc trong S: n = S/180° + 2.
- Đa giác đều: n = 360°/(180° − góc trong) = 360°/góc ngoài.
- Theo số đường chéo d: giải n(n − 3)/2 = d.
- n phải là số nguyên, n ≥ 3.
Đề bài về đa giác thường cho gián tiếp: "tổng các góc bằng 1260°", "mỗi góc bằng 150°", "có 35 đường chéo", rồi hỏi đa giác có mấy cạnh. Chương trình GDPT 2018 cho học sinh làm quen tổng các góc của tứ giác ở Toán 8, đa giác đều ở Toán 9, và bài toán đếm đường chéo bằng tổ hợp ở Toán 10. Bài viết gom đủ các công thức tính số cạnh của đa giác, chứng minh từng công thức và giải các dạng bài hay gặp. Ôn lại định nghĩa, phân loại đa giác trong bài hình đa giác là gì.
Nhắc lại: đa giác n cạnh có những gì
- Đa giác n cạnh (n ≥ 3) có đúng n đỉnh và n góc. Vì vậy tìm được số đỉnh là biết số cạnh.
- Đa giác đều: mọi cạnh bằng nhau và mọi góc bằng nhau.
- Các công thức về góc trong bài áp dụng cho đa giác lồi (xem tứ giác lồi).
| n | Tên gọi | Tổng góc trong | Mỗi góc (đa giác đều) | Số đường chéo |
|---|---|---|---|---|
| 3 | Tam giác | 180° | 60° | 0 |
| 4 | Tứ giác | 360° | 90° | 2 |
| 5 | Ngũ giác | 540° | 108° | 5 |
| 6 | Lục giác | 720° | 120° | 9 |
| 8 | Bát giác | 1080° | 135° | 20 |
| 10 | Thập giác | 1440° | 144° | 35 |
| 12 | Thập nhị giác | 1800° | 150° | 54 |
Công thức tính số cạnh của đa giác theo tổng các góc trong
Tổng các góc trong của đa giác lồi n cạnh là S = (n − 2) · 180°. Suy ra:
n = S/180° + 2
Chứng minh tổng góc: từ một đỉnh, kẻ các đường chéo tới những đỉnh không kề nó. Các đường chéo này chia đa giác thành n − 2 tam giác, và tổng các góc của những tam giác này đúng bằng tổng các góc của đa giác. Mỗi tam giác có tổng góc 180°, nên S = (n − 2) · 180°.
Hệ quả: nếu S không chia hết cho 180° thì không có đa giác nào có tổng góc như vậy.
Công thức tính số cạnh của đa giác đều theo một góc
Biết góc ngoài β
Tại mỗi đỉnh, góc ngoài bằng 180° trừ góc trong. Tổng các góc ngoài (mỗi đỉnh lấy một góc) của mọi đa giác lồi luôn bằng 360°, vì n · 180° − (n − 2) · 180° = 360°. Đa giác đều có n góc ngoài bằng nhau, nên:
n = 360° / β
Biết góc trong α
Góc ngoài β = 180° − α, thay vào công thức trên:
n = 360° / (180° − α)
Cách này nhanh hơn nhiều so với giải phương trình (n − 2) · 180°/n = α, dù hai cách cho cùng kết quả. Ví dụ quen thuộc: ngũ giác đều có góc trong 108°, góc ngoài 72° và 360/72 = 5.
Công thức tính số cạnh của đa giác theo số đường chéo
Số đường chéo của đa giác n cạnh là:
d = n(n − 3)/2 ⇒ n = [3 + √(9 + 8d)]/2
Chứng minh: mỗi đỉnh nối được với n − 1 đỉnh còn lại, trong đó 2 đỉnh kề tạo thành cạnh, nên còn n − 3 đường chéo. Có n đỉnh, nhưng mỗi đường chéo được đếm hai lần (một lần ở mỗi đầu), nên d = n(n − 3)/2. Ở Toán 10 có thể đếm cách khác: số đoạn thẳng nối hai đỉnh là C(n, 2) = n(n − 1)/2, trừ đi n cạnh được n(n − 3)/2.
Giải phương trình bậc hai n² − 3n − 2d = 0 và chỉ nhận nghiệm nguyên dương, ta có n. Nếu √(9 + 8d) không là số nguyên thì không tồn tại đa giác có đúng d đường chéo.
Các dạng liên quan
- Số đường chéo xuất phát từ một đỉnh là k thì n = k + 3.
- Các đường chéo xuất phát từ một đỉnh chia đa giác thành t tam giác thì n = t + 2.
Xem ví dụ đếm đường chéo cụ thể trong bài đường chéo hình lục giác đều.
Ví dụ áp dụng công thức tính số cạnh của đa giác
Ví dụ 1: Biết tổng các góc trong
Đề: Một đa giác lồi có tổng số đo các góc trong bằng 1260°. Đa giác đó có bao nhiêu cạnh?
Giải: n = 1260/180 + 2 = 7 + 2 = 9. Đa giác có 9 cạnh.
Ví dụ 2: Đa giác đều biết góc trong
Đề: Mỗi góc của một đa giác đều bằng 150°. Tìm số cạnh.
Giải: Góc ngoài = 180° − 150° = 30°, n = 360/30 = 12. Kiểm tra: (12 − 2) · 180°/12 = 1800°/12 = 150°.
Ví dụ 3: Đa giác đều biết góc ngoài
Đề: Một đa giác đều có mỗi góc ngoài bằng 24°. Tìm số cạnh.
Giải: n = 360/24 = 15.
Ví dụ 4: Biết số đường chéo
Đề: Một đa giác có 35 đường chéo. Hỏi đa giác có bao nhiêu cạnh?
Giải:
- n(n − 3)/2 = 35 ⇒ n² − 3n − 70 = 0.
- Δ = 9 + 280 = 289, √Δ = 17.
- n = (3 + 17)/2 = 10 hoặc n = (3 − 17)/2 = −7 (loại). Vậy đa giác có 10 cạnh.
Ví dụ 5: Số đường chéo gấp đôi số cạnh
Đề: Tìm đa giác có số đường chéo gấp đôi số cạnh.
Giải: n(n − 3)/2 = 2n. Vì n > 0, chia hai vế cho n: (n − 3)/2 = 2, suy ra n = 7. Kiểm tra: 7 · 4/2 = 14 = 2 · 7. Tương tự, đa giác có số đường chéo bằng số cạnh là ngũ giác (n − 3 = 2).
Ví dụ 6: Đa giác không tồn tại
Đề: Có tồn tại đa giác đều mà mỗi góc bằng 130° không?
Giải: Góc ngoài 50°, n = 360/50 = 7,2 không phải số nguyên. Vậy không tồn tại đa giác đều như vậy.
Ví dụ 7: Góc trong gấp ba góc ngoài
Đề: Một đa giác đều có mỗi góc trong gấp 3 lần mỗi góc ngoài. Tìm số cạnh.
Giải:
- Gọi góc ngoài là β thì góc trong là 3β, và 3β + β = 180°, nên β = 45°.
- n = 360/45 = 8. Đó là bát giác đều (mỗi góc 135°).
Ví dụ 8 (nâng cao): Bỏ sót một góc khi cộng
Đề: Một bạn cộng các góc trong của một đa giác lồi nhưng bỏ sót một góc, được 1000°. Tìm số cạnh của đa giác và số đo góc bị bỏ sót.
Giải:
- Gọi góc bị bỏ sót là x, với 0° < x < 180° (đa giác lồi). Tổng thật S = 1000° + x, nên 1000° < S < 1180°.
- S phải có dạng (n − 2) · 180°. Các bội của 180° gần đó là 900°, 1080°, 1260°; chỉ 1080° nằm trong khoảng.
- Vậy S = 1080°, n = 1080/180 + 2 = 8, và góc bị bỏ sót x = 1080° − 1000° = 80°.
Lỗi hay sai khi dùng công thức tính số cạnh của đa giác
- Quên "+ 2": lấy S/180° là ra số tam giác, chưa phải số cạnh.
- Chia 360° cho góc trong thay vì cho góc ngoài. 360/150 không phải số cạnh.
- Quên chia 2 trong công thức số đường chéo, dẫn đến đếm mỗi đường chéo hai lần.
- Giữ nghiệm âm hoặc không nguyên khi giải phương trình bậc hai theo n.
- Nhầm tổng góc ngoài: tổng các góc ngoài của đa giác lồi luôn là 360°, không phụ thuộc n.
- Áp dụng công thức "mỗi góc bằng nhau" cho đa giác không đều. Công thức theo một góc chỉ dùng cho đa giác đều.
Bài tập tự luyện có đáp án
- Đa giác lồi có tổng các góc trong bằng 1800°. Tìm số cạnh.
- Đa giác đều có mỗi góc trong 140°. Tìm số cạnh.
- Đa giác đều có mỗi góc ngoài 45°. Tìm số cạnh.
- Đa giác có 54 đường chéo. Tìm số cạnh.
- Từ một đỉnh của đa giác kẻ được 7 đường chéo. Đa giác có bao nhiêu cạnh và tổng cộng bao nhiêu đường chéo?
- Có tồn tại đa giác đều có góc trong 100° không?
Đáp án:
- n = 1800/180 + 2 = 12.
- Góc ngoài 40°, n = 360/40 = 9.
- n = 360/45 = 8.
- n² − 3n − 108 = 0 ⇒ n = 12.
- n = 7 + 3 = 10; số đường chéo 10 · 7/2 = 35.
- Không: góc ngoài 80°, 360/80 = 4,5 không nguyên.
Câu hỏi thường gặp
Công thức tính số cạnh của đa giác là gì?
Biết tổng góc trong S: n = S/180° + 2. Đa giác đều: n = 360°/(180° − α) = 360°/β. Biết số đường chéo d: giải n(n − 3)/2 = d.
Đa giác có tổng các góc bằng 1260° có bao nhiêu cạnh?
9 cạnh, vì 1260/180 + 2 = 9.
Đa giác đều có mỗi góc 150° có bao nhiêu cạnh?
12 cạnh: góc ngoài 30°, 360/30 = 12.
Đa giác có 35 đường chéo thì có mấy cạnh?
10 cạnh, từ n(n − 3)/2 = 35.
Số đường chéo của đa giác n cạnh tính thế nào?
d = n(n − 3)/2, vì mỗi đỉnh có n − 3 đường chéo và mỗi đường chéo bị đếm hai lần.
Có đa giác đều nào có góc trong 130° không?
Không, vì 360/50 = 7,2 không nguyên.
Kết luận
Mọi công thức tính số cạnh của đa giác đều xuất phát từ ba sự thật đơn giản: đa giác chia được thành n − 2 tam giác, tổng các góc ngoài luôn là 360°, và mỗi đỉnh có n − 3 đường chéo. Nhớ ba ý này, bạn tự dựng lại được công thức khi quên. Muốn luyện thêm từng loại đa giác cụ thể, xem hình lục giác và ngũ giác đều.

