1. Hiểu đúng về câu nghị luận xã hội trong đề thi THPT
Trong đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ Văn, câu nghị luận xã hội (NLXH) chiếm 2 điểm với yêu cầu viết đoạn văn khoảng 200 chữ. Đề thường rơi vào hai dạng:
- Nghị luận về tư tưởng, đạo lý: lòng yêu nước, ý chí, lòng biết ơn, sự tử tế...
- Nghị luận về một hiện tượng đời sống: bạo lực mạng, ô nhiễm môi trường, nghiện điện thoại...
2. Bố cục chuẩn của đoạn văn NLXH 200 chữ
2.1. Mở đoạn (1-2 câu)
Giới thiệu vấn đề trực tiếp, không vòng vo. Có thể dùng câu hỏi tu từ, danh ngôn hoặc câu khẳng định.
Ví dụ với đề "Sự cần thiết của lòng dũng cảm": "Trong cuộc đời mỗi con người, lòng dũng cảm chính là ngọn lửa giúp ta vượt qua những đêm tối tăm nhất của số phận."
2.2. Thân đoạn (12-15 câu)
Đây là phần chiếm 80% điểm số, cần triển khai theo công thức G-B-D-P-B:
- G - Giải thích: Khái niệm là gì? (1-2 câu)
- B - Biểu hiện: Trong cuộc sống thể hiện ra sao? (2-3 câu)
- D - Dẫn chứng: Ví dụ cụ thể, có tên người, sự việc (3-4 câu)
- P - Phản đề: Phê phán mặt trái, biểu hiện sai lệch (2-3 câu)
- B - Bài học: Liên hệ bản thân, hành động cụ thể (2-3 câu)
2.3. Kết đoạn (1-2 câu)
Khẳng định lại vấn đề và mở rộng tầm nhìn. Tránh kết thúc cụt lủn.
3. Kỹ thuật chọn dẫn chứng "đắt"
Dẫn chứng là yếu tố quyết định bài có sức thuyết phục hay không. Một bài NLXH cao điểm cần có 1-2 dẫn chứng tiêu biểu, ưu tiên:
- Dẫn chứng thời sự: nhân vật, sự kiện trong vòng 2-3 năm gần đây (Đỗ Nhật Nam, đội tuyển bóng đá Việt Nam, các bác sĩ tuyến đầu chống Covid-19...).
- Dẫn chứng quốc tế: Nick Vujicic, Helen Keller, Malala Yousafzai - tăng tính khái quát.
- Dẫn chứng văn học: nhân vật trong tác phẩm SGK 12 (Mị, A Phủ, người đàn bà hàng chài...).
Tránh dẫn chứng mơ hồ kiểu "có rất nhiều người...", "trong cuộc sống ta thấy...".
4. Năm lỗi thường gặp khiến mất điểm
- Lỗi 1 - Viết dài quá hoặc ngắn quá: Đề yêu cầu khoảng 200 chữ, nên viết 180-220 chữ. Quá 1 trang giấy thi sẽ bị trừ điểm hình thức.
- Lỗi 2 - Viết thành bài văn nhiều đoạn: Đề yêu cầu đoạn văn nên không xuống dòng. Nhiều thí sinh viết 3-4 đoạn là sai cấu trúc.
- Lỗi 3 - Sa đà giải thích: Dành quá nhiều câu để định nghĩa khái niệm mà thiếu phân tích, dẫn chứng.
- Lỗi 4 - Dẫn chứng sáo rỗng: Lặp lại Bác Hồ, Bill Gates ở mọi đề - thiếu cá tính, mất điểm sáng tạo.
- Lỗi 5 - Quên liên hệ bản thân: Phần "bài học" là điểm chốt, không có sẽ mất 0.25-0.5 điểm.
5. Mẹo tăng điểm trong 5 phút cuối
Sau khi viết xong, dành 3-5 phút để: (1) kiểm tra chính tả - đặc biệt từ Hán Việt; (2) đảm bảo có ít nhất 1 dẫn chứng cụ thể; (3) đếm số chữ ước lượng; (4) bổ sung 1 câu danh ngôn ở mở/kết đoạn nếu còn thời gian.