Bỏ qua đến nội dung chính
Đăng nhậpĐăng ký miễn phíĐăng ký
Toán

Viết phương trình đường trung tuyến của tam giác: 3 bước, ví dụ Oxy và Oxyz

9 phút đọc73 lượt xem

Điểm chính

  • Đường trung tuyến AM của tam giác ABC đi qua đỉnh A và trung điểm M của cạnh BC.
  • Ba bước: tìm M, tìm vectơ AM, viết phương trình đường thẳng qua A.
  • Trung điểm: M((xB + xC)/2; (yB + yC)/2).
  • Kiểm tra nhanh: trọng tâm G phải nằm trên đường trung tuyến vừa viết.

Viết phương trình đường trung tuyến là dạng bài cơ bản của hình học tọa độ, xuất hiện trong gần như mọi đề kiểm tra chương Phương trình đường thẳng. Bài này trình bày cách làm 3 bước, cách viết cả phương trình tổng quát lẫn tham số, dạng ngược (biết trung tuyến, tìm đỉnh), mở rộng sang không gian Oxyz, kèm 6 ví dụ đã kiểm lại bằng Python (SymPy).

Thuộc chương trình nào? Theo GDPT 2018, phương trình đường thẳng trong mặt phẳng tọa độ Oxy học ở Toán 10 (chương Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng); phương trình đường thẳng trong không gian Oxyz học ở Toán 12. Khái niệm đường trung tuyến đã có từ Toán 7.

Nhắc lại: đường trung tuyến của tam giác

Trong tam giác ABC, đường trung tuyến kẻ từ đỉnh A là đường thẳng nối A với trung điểm M của cạnh đối diện BC. Mỗi tam giác có 3 đường trung tuyến (AM, BN, CP), đồng quy tại trọng tâm G, và G chia mỗi trung tuyến theo tỉ lệ AG = 2/3 AM. Nếu cần ôn lại tính chất, đọc bài đường trung tuyến là gì.

Các công thức tọa độ cần dùng:

Trung điểm BC: M((xB + xC)/2; (yB + yC)/2)

Trọng tâm: G((xA + xB + xC)/3; (yA + yB + yC)/3)

Vectơ: AM = (xM - xA; yM - yA)

Cách viết phương trình đường trung tuyến trong Oxy (3 bước)

  1. Tìm tọa độ trung điểm M của cạnh đối diện đỉnh đang xét.
  2. Tìm vectơ chỉ phương u = AM = (a; b). Suy ra vectơ pháp tuyến n = (b; -a) (hoặc (-b; a)).
  3. Viết phương trình:
    • Tổng quát: b(x - xA) - a(y - yA) = 0, rút gọn về dạng Ax + By + C = 0.
    • Tham số: x = xA + at; y = yA + bt (t là tham số).

Mẹo rút gọn: nếu vectơ AM có các tọa độ cùng chia hết cho một số, chia đi để được vectơ chỉ phương gọn hơn, phương trình không đổi. Ví dụ AM = (4; -6) có thể dùng u = (2; -3).

Trường hợp đặc biệt: nếu AM = (0; b), trung tuyến là đường thẳng đứng x = xA; nếu AM = (a; 0), trung tuyến là đường nằm ngang y = yA.

Ví dụ viết phương trình đường trung tuyến có lời giải

6 ví dụ dưới đây đã kiểm lại bằng Python (SymPy, mô-đun geometry).

Ví dụ 1: Trung tuyến kẻ từ A

Đề: Cho tam giác ABC với A(1; 2), B(3; -4), C(5; 0). Viết phương trình tổng quát và tham số của đường trung tuyến AM.

  1. Trung điểm BC: M((3 + 5)/2; (-4 + 0)/2) = M(4; -2).
  2. Vectơ chỉ phương: AM = (4 - 1; -2 - 2) = (3; -4). Vectơ pháp tuyến n = (4; 3).
  3. Phương trình tổng quát: 4(x - 1) + 3(y - 2) = 0 ⇔ 4x + 3y - 10 = 0.
  4. Phương trình tham số: x = 1 + 3t; y = 2 - 4t.
  5. Kiểm tra: thay M(4; -2): 16 - 6 - 10 = 0, đúng.

Ví dụ 2: Trung tuyến kẻ từ B song song trục tung

Đề: Với tam giác ở Ví dụ 1, viết phương trình đường trung tuyến BN.

  1. Trung điểm AC: N((1 + 5)/2; (2 + 0)/2) = N(3; 1).
  2. BN = (3 - 3; 1 - (-4)) = (0; 5), cùng phương với (0; 1).
  3. Đường thẳng đi qua B(3; -4) và song song trục Oy: x = 3 (hay x - 3 = 0).

Ví dụ 3: Trung tuyến kẻ từ C và kiểm tra bằng trọng tâm

Đề: Với tam giác ở Ví dụ 1, viết phương trình trung tuyến CP và kiểm tra ba trung tuyến đồng quy.

  1. Trung điểm AB: P((1 + 3)/2; (2 - 4)/2) = P(2; -1).
  2. CP = (2 - 5; -1 - 0) = (-3; -1), dùng u = (3; 1), n = (1; -3).
  3. Phương trình: 1(x - 5) - 3(y - 0) = 0 ⇔ x - 3y - 5 = 0.
  4. Trọng tâm G((1 + 3 + 5)/3; (2 - 4 + 0)/3) = G(3; -2/3).
  5. Thay G vào ba phương trình: 4.3 + 3.(-2/3) - 10 = 0; x = 3 đúng; 3 - 3.(-2/3) - 5 = 0. Cả ba đều thỏa, ba trung tuyến đồng quy tại G.

Ví dụ 4: Tính độ dài đường trung tuyến

Đề: Tính độ dài trung tuyến AM ở Ví dụ 1.

  1. AM = (3; -4) nên |AM| = √(3² + (-4)²) = √25 = 5.
  2. Có thể kiểm bằng công thức trung tuyến theo ba cạnh: AB² = 40, AC² = 20, BC² = 20, nên AM² = (2.40 + 2.20 - 20)/4 = 100/4 = 25, AM = 5. Khớp kết quả.

Ví dụ 5: Dạng ngược, biết đỉnh và hai trung tuyến

Đề: Tam giác ABC có A(1; 3), trung tuyến kẻ từ B có phương trình x - 2y + 1 = 0, trung tuyến kẻ từ C có phương trình y - 1 = 0. Tìm tọa độ B và C.

  1. B thuộc trung tuyến x - 2y + 1 = 0 nên gọi B(2b - 1; b). C thuộc y = 1 nên gọi C(c; 1).
  2. Trung điểm N của AB là N(b; (3 + b)/2). N nằm trên trung tuyến kẻ từ C (y = 1): (3 + b)/2 = 1 ⇔ b = -1, suy ra B(-3; -1).
  3. Trung điểm M của AC là M((1 + c)/2; 2). M nằm trên trung tuyến kẻ từ B: (1 + c)/2 - 4 + 1 = 0 ⇔ c = 5, suy ra C(5; 1).
  4. Kiểm tra: trọng tâm G((1 - 3 + 5)/3; (3 - 1 + 1)/3) = G(1; 1) nằm trên cả hai trung tuyến (1 - 2 + 1 = 0 và y = 1). Đáp số B(-3; -1), C(5; 1).

Ví dụ 6: Đường trung tuyến trong không gian Oxyz

Đề: Trong không gian Oxyz, cho A(1; 0; 2), B(3; 2; -2), C(-1; 4; 0). Viết phương trình tham số của trung tuyến AM.

  1. Trung điểm BC: M((3 - 1)/2; (2 + 4)/2; (-2 + 0)/2) = M(1; 3; -1).
  2. AM = (0; 3; -3), dùng vectơ chỉ phương u = (0; 1; -1).
  3. Phương trình tham số: x = 1; y = t; z = 2 - t.
  4. Vì u có tọa độ bằng 0 nên không viết được dạng chính tắc đầy đủ; có thể viết x = 1 và y/1 = (z - 2)/(-1).

Lỗi hay gặp khi viết phương trình đường trung tuyến

  • Lấy nhầm trung điểm. Trung tuyến kẻ từ A đi qua trung điểm của cạnh đối diện BC, không phải trung điểm AB hay AC.
  • Nhầm vectơ chỉ phương với vectơ pháp tuyến. Vectơ AM là vectơ chỉ phương; muốn viết phương trình tổng quát phải đổi sang vectơ pháp tuyến (đổi chỗ, đổi dấu một tọa độ).
  • Nhầm với đường trung trực. Đường trung trực của BC đi qua M và vuông góc với BC; đường trung tuyến đi qua M và đi qua đỉnh A. Hai đường chỉ trùng nhau khi tam giác cân tại A.
  • Quên kiểm tra. Thay tọa độ A, M (và trọng tâm G) vào phương trình là cách bắt lỗi tính toán nhanh nhất.

Bài tập tự luyện (có đáp án)

  1. Cho A(0; 1), B(2; 5), C(4; -1). Viết phương trình tổng quát của trung tuyến AM.
  2. Cho A(-2; 1), B(4; 3), C(2; -5). Viết phương trình trung tuyến AM và BN.
  3. Với tam giác ở bài 2, tìm tọa độ trọng tâm G và kiểm tra G nằm trên hai trung tuyến vừa viết.
  4. Trong Oxyz, cho A(0; 0; 0), B(2; 4; 6), C(4; 0; 2). Viết phương trình tham số trung tuyến AM.

Đáp án:

  1. M(3; 2), AM = (3; 1), n = (1; -3): x - 3y + 3 = 0.
  2. M(3; -1), AM = (5; -2), n = (2; 5): 2x + 5y - 1 = 0. N(0; -2), BN = (-4; -5), n = (5; -4): 5x - 4y - 8 = 0.
  3. G((-2 + 4 + 2)/3; (1 + 3 - 5)/3) = G(4/3; -1/3). Thay vào: 8/3 - 5/3 - 1 = 0 và 20/3 + 4/3 - 8 = 0, cả hai đều đúng.
  4. M(3; 2; 4), AM = (3; 2; 4): x = 3t; y = 2t; z = 4t.

Câu hỏi thường gặp khi viết phương trình đường trung tuyến

Cách viết phương trình đường trung tuyến AM của tam giác ABC?

Tìm trung điểm M của BC, lấy vectơ chỉ phương AM, đổi sang vectơ pháp tuyến rồi viết phương trình đường thẳng đi qua A.

Đường trung tuyến có đi qua trọng tâm không?

Có. Ba đường trung tuyến đồng quy tại trọng tâm G((xA + xB + xC)/3; (yA + yB + yC)/3); thay G vào phương trình là cách kiểm tra nhanh.

Nếu vectơ AM có một tọa độ bằng 0 thì viết phương trình thế nào?

AM = (0; b) thì phương trình là x = xA; AM = (a; 0) thì phương trình là y = yA.

Viết phương trình đường trung tuyến trong không gian Oxyz khác gì?

Cách làm giống hệt nhưng thêm tọa độ z, và chỉ viết phương trình tham số hoặc chính tắc, không có phương trình tổng quát cho đường thẳng trong không gian.

Biết đỉnh A và phương trình hai đường trung tuyến, tìm B, C thế nào?

Gọi B, C theo tham số trên hai trung tuyến tương ứng; trung điểm AB nằm trên trung tuyến kẻ từ C, trung điểm AC nằm trên trung tuyến kẻ từ B; giải hệ để ra hai tham số.

Kết luận

Để viết phương trình đường trung tuyến, chỉ cần nhớ ba bước: tìm trung điểm cạnh đối diện, lấy vectơ chỉ phương từ đỉnh tới trung điểm, rồi viết phương trình đường thẳng; sau cùng thay trọng tâm G vào để kiểm tra. Cách làm này dùng được cả trong mặt phẳng Oxy lẫn không gian Oxyz. Muốn luyện tiếp dạng giao điểm của các đường trong tam giác, đọc tìm tọa độ giao điểm hai đường thẳng.

Chia sẻ bài viết
FacebookX

Học tiếp, thi thử, lên Pro