
Đề thi Vật lý đại cương 1 có đáp án: đề tự luyện Cơ học, Nhiệt học kèm lời giải
Điểm chính
- Đề thi Vật lý đại cương 1 thường gồm Cơ học và Nhiệt học; một số trường thêm dao động, sóng cơ.
- Bài này có bảng công thức trọng tâm và một đề tự luyện gồm 10 câu trắc nghiệm, 5 bài tự luận, đều có lời giải.
- Đề do OnThi365 tự biên soạn theo các dạng bài phổ biến, không phải đề thi thật của một trường cụ thể.
- Mọi đáp số đã tính lại bằng Python, dùng g = 9,8 m/s², R = 8,31 J/(mol.K).
Tìm đề thi Vật lý đại cương 1 để luyện trước kì thi là nhu cầu của hầu hết sinh viên năm nhất khối kĩ thuật, kinh tế kĩ thuật và sư phạm tự nhiên. Vấn đề là đề thật của các trường thường chỉ lưu hành nội bộ và thiếu lời giải. Bài viết này cung cấp một đề tự luyện hoàn chỉnh bám theo các dạng bài gặp nhiều nhất, kèm lời giải từng bước và bảng công thức để tra nhanh. Làm đề trong 90 phút, sau đó mới xem đáp án.
Dành cho ai? Sinh viên năm nhất học học phần Vật lý đại cương 1 (hoặc Vật lý 1, Cơ nhiệt). Nền tảng cần có: Vật lí 10 và phần Vật lí nhiệt ở Vật lí 12 theo chương trình GDPT 2018, cùng đạo hàm, tích phân cơ bản.
Đề thi Vật lý đại cương 1 thường thi những phần nào?
| Mảng | Nội dung chính | Dạng bài hay ra |
|---|---|---|
| Động học chất điểm | Vận tốc, gia tốc, chuyển động ném, chuyển động tròn | Cho phương trình x(t), tìm v, a; ném ngang, ném xiên |
| Động lực học | Ba định luật Newton, lực ma sát, lực quán tính | Mặt phẳng nghiêng có ma sát, hệ vật nối dây |
| Công và năng lượng | Công, công suất, động năng, thế năng, bảo toàn cơ năng | Tính công của lực, vận tốc bằng định luật bảo toàn |
| Động lượng | Định luật bảo toàn động lượng, va chạm | Va chạm mềm, va chạm đàn hồi xuyên tâm |
| Vật rắn | Mômen quán tính, mômen lực, phương trình quay | Ròng rọc có khối lượng, vật lăn |
| Nhiệt học | Khí lí tưởng, nội năng, nguyên lí I, II, entropy | Quá trình đẳng tích, đẳng áp, đẳng nhiệt; chu trình Carnot |
Bảng công thức Vật lý đại cương 1 trọng tâm
| Đại lượng | Công thức |
|---|---|
| Vận tốc, gia tốc tức thời | v = dx/dt; a = dv/dt |
| Ném ngang từ độ cao h | t = √(2h/g); tầm xa L = v₀t |
| Định luật II Newton | ΣF = ma |
| Lực ma sát trượt | Fms = μN |
| Công của lực không đổi | A = F.s.cos α |
| Động năng, thế năng trọng trường | Wđ = mv²/2; Wt = mgh |
| Động lượng | p = mv; hệ kín: Σp trước = Σp sau |
| Va chạm đàn hồi xuyên tâm (m₂ đứng yên) | v₁' = (m₁ - m₂)v₁/(m₁ + m₂); v₂' = 2m₁v₁/(m₁ + m₂) |
| Mômen quán tính | Thanh quanh trục giữa: mL²/12; đĩa đặc: mR²/2; vành tròn: mR²; quả cầu đặc: 2mR²/5 |
| Phương trình quay | M = Iβ; liên hệ a = βR |
| Phương trình trạng thái khí lí tưởng | pV = nRT |
| Nội năng khí lí tưởng | U = (i/2)nRT |
| Nguyên lí I | Q = ΔU + A (A là công khí sinh ra) |
| Công đẳng áp, đẳng nhiệt | A = pΔV; A = nRT.ln(V₂/V₁) |
| Hiệu suất Carnot | η = 1 - T₂/T₁ |
| Entropy, quá trình đẳng nhiệt | ΔS = Q/T = nR.ln(V₂/V₁) |
Đề thi Vật lý đại cương 1 tự luyện (90 phút)
Cho g = 9,8 m/s²; R = 8,31 J/(mol.K). Bỏ qua sức cản không khí nếu đề không nói khác.
Phần I: Trắc nghiệm (10 câu)
- Chất điểm chuyển động theo phương trình x = 2t³ - 3t² + 4 (m, s). Vận tốc và gia tốc tại t = 2 s lần lượt là: A. 12 m/s; 18 m/s². B. 12 m/s; 12 m/s². C. 24 m/s; 18 m/s². D. 8 m/s; 6 m/s².
- Vật ném ngang từ độ cao 20 m với v₀ = 10 m/s. Tầm xa của vật xấp xỉ: A. 14,1 m. B. 20,2 m. C. 28,6 m. D. 40,8 m.
- Vật 2 kg trên sàn ngang, hệ số ma sát trượt 0,2, được kéo bởi lực 10 N nằm ngang. Gia tốc của vật là: A. 5,00 m/s². B. 4,02 m/s². C. 3,04 m/s². D. 1,96 m/s².
- Lực 5 N hợp với phương dịch chuyển góc 60°, kéo vật đi 4 m. Công của lực là: A. 20 J. B. 17,3 J. C. 10 J. D. 5 J.
- Viên đạn 10 g bay ngang với vận tốc 400 m/s, cắm vào khối gỗ 990 g đứng yên trên mặt phẳng nhẵn. Vận tốc hệ sau va chạm là: A. 40 m/s. B. 4 m/s. C. 0,4 m/s. D. 4,04 m/s.
- Mômen quán tính của đĩa tròn đặc đồng chất, khối lượng 2 kg, bán kính 0,5 m đối với trục qua tâm vuông góc mặt đĩa là: A. 0,5 kg.m². B. 1 kg.m². C. 0,25 kg.m². D. 0,125 kg.m².
- 2 mol khí lí tưởng ở 300 K chiếm thể tích 0,05 m³. Áp suất khí xấp xỉ: A. 9,97.10⁴ Pa. B. 4,99.10⁴ Pa. C. 1,99.10⁵ Pa. D. 1,0.10³ Pa.
- Máy nhiệt Carnot làm việc giữa nguồn nóng 500 K và nguồn lạnh 300 K có hiệu suất: A. 60%. B. 40%. C. 30%. D. 67%.
- 1 mol khí lưỡng nguyên tử được nung từ 300 K lên 400 K. Độ tăng nội năng là: A. 1246,5 J. B. 831 J. C. 2077,5 J. D. 2908,5 J.
- 1 mol khí lí tưởng giãn đẳng nhiệt đến thể tích gấp đôi. Biến thiên entropy là: A. 8,31 J/K. B. 5,76 J/K. C. 2,88 J/K. D. 0.
Phần II: Tự luận (5 bài)
Bài 1. Vật trượt không vận tốc đầu từ đỉnh mặt phẳng nghiêng dài 5 m, góc nghiêng 30°, hệ số ma sát trượt 0,1. Tính gia tốc của vật và vận tốc tại chân mặt phẳng nghiêng.
Bài 2. Ròng rọc là đĩa đặc đồng chất khối lượng M = 2 kg, bán kính R = 0,1 m, quay không ma sát quanh trục cố định. Dây nhẹ không giãn quấn quanh ròng rọc, đầu dây treo vật m = 1 kg. Thả cho hệ chuyển động. Tính gia tốc của vật, lực căng dây và gia tốc góc của ròng rọc.
Bài 3. Quả cầu m₁ = 2 kg chuyển động với vận tốc 3 m/s va chạm đàn hồi xuyên tâm với quả cầu m₂ = 1 kg đang đứng yên. Tìm vận tốc hai quả cầu sau va chạm và kiểm tra bảo toàn động năng.
Bài 4. 1 mol khí lí tưởng đơn nguyên tử giãn đẳng áp ở áp suất 2.10⁵ Pa từ thể tích 10 lít đến 20 lít. Tính công khí sinh ra, độ biến thiên nội năng và nhiệt lượng khí nhận vào.
Bài 5. Máy nhiệt Carnot nhận nhiệt lượng 1000 J từ nguồn nóng 600 K trong mỗi chu trình, nguồn lạnh ở 300 K. Tính hiệu suất, công sinh ra và nhiệt lượng nhả cho nguồn lạnh mỗi chu trình.
Đáp án đề thi Vật lý đại cương 1 và lời giải chi tiết
Đáp án trắc nghiệm
| Câu | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Đáp án | A | B | C | C | B | C | A | B | C | B |
- Câu 1: v = 6t² - 6t = 24 - 12 = 12 m/s; a = 12t - 6 = 18 m/s².
- Câu 2: t = √(2.20/9,8) ≈ 2,02 s; L = 10 × 2,02 ≈ 20,2 m.
- Câu 3: a = (F - μmg)/m = (10 - 0,2.2.9,8)/2 = (10 - 3,92)/2 = 3,04 m/s².
- Câu 4: A = 5.4.cos 60° = 10 J.
- Câu 5: va chạm mềm: 0,01.400 = (0,01 + 0,99)v, v = 4 m/s. (Phần động năng mất đi: 800 - 8 = 792 J chuyển thành nhiệt.)
- Câu 6: I = mR²/2 = 2.0,25/2 = 0,25 kg.m².
- Câu 7: p = nRT/V = 2.8,31.300/0,05 = 99 720 Pa ≈ 9,97.10⁴ Pa.
- Câu 8: η = 1 - 300/500 = 0,4 = 40%.
- Câu 9: khí lưỡng nguyên tử i = 5: ΔU = (5/2).1.8,31.100 = 2077,5 J.
- Câu 10: ΔS = nR.ln 2 = 8,31 × 0,693 ≈ 5,76 J/K.
Lời giải Bài 1 (mặt phẳng nghiêng có ma sát)
- Chọn chiều dương dọc theo mặt nghiêng hướng xuống. Các lực: trọng lực, phản lực N = mg.cos 30°, ma sát Fms = μmg.cos 30°.
- Định luật II Newton: ma = mg.sin 30° - μmg.cos 30°, suy ra a = g(sin 30° - μ.cos 30°) = 9,8(0,5 - 0,1 × 0,866) ≈ 4,05 m/s².
- Vận tốc chân dốc: v² = 2aL = 2 × 4,051 × 5 ≈ 40,51, nên v ≈ 6,37 m/s.
Lời giải Bài 2 (ròng rọc có khối lượng)
- Vật m: mg - T = ma.
- Ròng rọc: T.R = Iβ với I = MR²/2 và β = a/R, suy ra T = Ma/2.
- Cộng hai phương trình: mg = (m + M/2)a, nên a = 1.9,8/(1 + 1) = 4,9 m/s².
- Lực căng: T = Ma/2 = 2.4,9/2 = 4,9 N. Gia tốc góc: β = a/R = 4,9/0,1 = 49 rad/s².
- Nhận xét: nếu bỏ qua khối lượng ròng rọc thì a = g, vật rơi tự do; khối lượng ròng rọc làm gia tốc giảm còn một nửa trong bài này.
Lời giải Bài 3 (va chạm đàn hồi)
- v₁' = (m₁ - m₂)v₁/(m₁ + m₂) = (2 - 1).3/3 = 1 m/s (cùng chiều ban đầu).
- v₂' = 2m₁v₁/(m₁ + m₂) = 2.2.3/3 = 4 m/s.
- Kiểm tra động lượng: trước 2.3 = 6; sau 2.1 + 1.4 = 6. Động năng: trước 2.9/2 = 9 J; sau 2.1/2 + 1.16/2 = 1 + 8 = 9 J. Cả hai đều bảo toàn.
Lời giải Bài 4 (quá trình đẳng áp)
- Đổi đơn vị: ΔV = 20 - 10 = 10 lít = 0,01 m³.
- Công khí sinh ra: A = pΔV = 2.10⁵ × 0,01 = 2000 J.
- Từ pV = nRT: nRΔT = pΔV = 2000 J (ứng với ΔT ≈ 240,7 K).
- Khí đơn nguyên tử i = 3: ΔU = (3/2)nRΔT = 1,5 × 2000 = 3000 J.
- Nguyên lí I: Q = ΔU + A = 3000 + 2000 = 5000 J.
Lời giải Bài 5 (chu trình Carnot)
- η = 1 - T₂/T₁ = 1 - 300/600 = 50%.
- Công mỗi chu trình: A = ηQ₁ = 0,5 × 1000 = 500 J.
- Nhiệt nhả cho nguồn lạnh: Q₂ = Q₁ - A = 500 J.
Cách ôn đề thi Vật lý đại cương 1 hiệu quả
- Học công thức theo dạng bài, không học rời: mỗi công thức gắn với ít nhất một bài mẫu đã tự giải lại.
- Luôn vẽ hình và phân tích lực trước khi viết phương trình Newton; phần lớn lỗi Cơ học nằm ở bước chọn chiều dương và chiếu lực.
- Đổi đơn vị ngay từ đầu bài: lít sang m³ (1 lít = 10⁻³ m³), gam sang kg, °C sang K (T = t + 273).
- Thuộc bảng mômen quán tính các vật cơ bản và bảng số bậc tự do i; đây là hai chỗ đề hay "bẫy".
- Làm ít nhất 2 đề có bấm giờ trước ngày thi, sau đó chữa lỗi sai vào một trang riêng.
- Củng cố phần nhiệt bằng các bài nền tảng: phương trình trạng thái khí lí tưởng và nội năng, định luật 1 nhiệt động lực học.
Lỗi hay gặp khi làm đề thi Vật lý đại cương 1
- Coi ròng rọc là không khối lượng khi đề đã cho M, dẫn tới a = g hoặc a = (m₁ - m₂)g/(m₁ + m₂) sai.
- Nhầm dấu công trong nguyên lí I. Theo quy ước Q = ΔU + A thì A là công khí sinh ra; một số giáo trình dùng ΔU = Q + A' với A' là công khí nhận. Chọn một quy ước và dùng nhất quán.
- Dùng nhiệt độ °C trong công thức Carnot. η = 1 - T₂/T₁ chỉ đúng với nhiệt độ tuyệt đối (K).
- Quên cos α khi tính công của lực xiên góc.
Câu hỏi thường gặp về đề thi Vật lý đại cương 1
Vật lý đại cương 1 học những gì?
Ở phần lớn trường kĩ thuật gồm Cơ học (động học, động lực học, năng lượng, động lượng, vật rắn) và Nhiệt học (khí lí tưởng, nguyên lí I, II); một số trường thêm dao động, sóng cơ.
Đề thi Vật lý đại cương 1 thường có cấu trúc thế nào?
Phổ biến 60 đến 90 phút, gồm trắc nghiệm và tự luận hoặc chỉ tự luận; cấu trúc cụ thể phụ thuộc đề cương học phần của từng trường.
Ôn thi Vật lý đại cương 1 trong 1 tuần thế nào?
Ba ngày ôn Cơ học, hai ngày ôn Nhiệt học, một ngày làm đề bấm giờ, một ngày chữa lỗi sai và học lại công thức hay nhầm.
Được mang tài liệu vào phòng thi Vật lý đại cương 1 không?
Tùy quy định của từng trường và học phần; hãy hỏi giảng viên hoặc đọc đề cương trước khi thi.
Khi nào dùng i = 3, i = 5 cho khí lí tưởng?
Khí đơn nguyên tử i = 3; khí lưỡng nguyên tử (O₂, N₂, không khí) i = 5; khí đa nguyên tử thường lấy i = 6.
Kết luận
Đề thi Vật lý đại cương 1 xoay quanh một số dạng cố định: mặt phẳng nghiêng, ròng rọc có khối lượng, va chạm, quá trình khí lí tưởng và chu trình Carnot. Làm hết đề tự luyện trên trong 90 phút, đối chiếu lời giải, rồi quay lại bảng công thức để lấp chỗ hổng. Phần nhiệt học có nhiều điểm chung với chương trình Vật lí 12, có thể ôn nhanh qua bài định luật Boyle, định luật Charles.

