Bỏ qua đến nội dung chính
Đăng nhậpĐăng ký miễn phíĐăng ký
Toán

Chu vi hình tròn, diện tích hình tròn: công thức và cách tính

Công thức tính chu vi hình tròn C = 2πr = πd, tính ngược bán kính, đường kính, bảng tra r từ 1 đến 20, chu vi nửa hình tròn, hình quạt, bài tập lớp 5 có đáp án.

12 phút đọc545 lượt xem

Chu vi hình tròn (chu vi đường tròn) tính bằng C = 2πr hoặc C = πd, còn diện tích hình tròn là S = πr². Bài này gom đủ công thức, cách tính ngược bán kính và đường kính khi biết chu vi, bảng tra chu vi theo bán kính từ 1 đến 20, chu vi nửa hình tròn, hình quạt và bài tập lớp 5 có đáp án.

Điểm chính

  • Chu vi hình tròn: C = 2πr = πd; lớp 5 tính C = d × 3,14 hoặc C = r × 2 × 3,14.
  • Biết chu vi thì d = C : 3,14 và r = C : 6,28.
  • Diện tích hình tròn: S = πr², luôn dùng bán kính.
  • Chu vi nửa hình tròn = πr + d; chu vi hình quạt = 2r + πrn/180.
  • Chu vi dùng đơn vị độ dài, diện tích dùng đơn vị vuông.

Đường tròn là gì?

Đường tròn là tập hợp các điểm cách đều một điểm cố định. Điểm cố định đó gọi là tâm đường tròn.

Khoảng cách từ tâm đến một điểm bất kỳ trên đường tròn gọi là bán kính. Bán kính thường ký hiệu là r.

Đường kính là đoạn thẳng đi qua tâm và có hai đầu mút nằm trên đường tròn. Đường kính thường ký hiệu là d.

Thông tin bổ sung:

Đường kính luôn bằng hai lần bán kính. Vì vậy, nếu biết d, ta có r = d/2.

Công thức chu vi hình tròn (đường tròn)

Chu vi hình tròn chính là độ dài đường tròn bao quanh nó. Công thức thường dùng là C = 2πr.

Nếu biết đường kính, có thể dùng công thức C = πd. Hai công thức này tương đương vì d = 2r.

Dữ kiện đã biếtCông thứcGhi chú
Bán kính rC = 2πrDùng phổ biến nhất
Đường kính dC = πdNhanh khi đề cho d
Chu vi Cr = C/(2π)Dùng để tìm bán kính

Tính bán kính, đường kính khi biết chu vi hình tròn

Từ C = 2πr và C = πd, ta suy ra hai công thức tính ngược:

  • Bán kính: r = C : (2 × π) = C : 6,28 (khi lấy π = 3,14).
  • Đường kính: d = C : π = C : 3,14.

Ví dụ: Hình tròn có chu vi 18,84 cm. Đường kính d = 18,84 : 3,14 = 6 cm, bán kính r = 6 : 2 = 3 cm.

Ví dụ: Một vòng dây dài 50 cm uốn thành hình tròn. Bán kính r = 50 : (2π) ≈ 7,96 cm, đường kính d = 50 : π ≈ 15,92 cm.

Mẹo:

Biết chu vi, muốn tìm đường kính thì chia cho 3,14; muốn tìm bán kính thì chia tiếp cho 2 (hoặc chia thẳng cho 6,28).

Bảng tra chu vi hình tròn theo bán kính từ 1 đến 20

Bảng tính sẵn chu vi hình tròn với π = 3,14 (cách tính ở tiểu học, THCS) và π chính xác (làm tròn 2 chữ số thập phân). Đơn vị chu vi trùng đơn vị bán kính.

Bán kính rĐường kính dChu vi (π = 3,14)Chu vi (π chính xác)
126,286,28
2412,5612,57
3618,8418,85
4825,1225,13
51031,4031,42
61237,6837,70
71443,9643,98
81650,2450,27
91856,5256,55
102062,8062,83
112269,0869,12
122475,3675,40
132681,6481,68
142887,9287,96
153094,2094,25
1632100,48100,53
1734106,76106,81
1836113,04113,10
1938119,32119,38
2040125,60125,66

Chu vi nửa hình tròn và chu vi hình quạt

Chu vi nửa hình tròn gồm nửa đường tròn cộng với đường kính:

Cnửa = πr + 2r = πr + d

Ví dụ: nửa hình tròn bán kính 5 cm có chu vi 3,14 × 5 + 10 = 25,7 cm. Nếu đề chỉ hỏi độ dài nửa đường tròn (phần cong) thì chỉ lấy πr = 15,7 cm.

Chu vi hình quạt góc ở tâm n° gồm hai bán kính và cung tròn:

Cquạt = 2r + πrn/180

Ví dụ: hình quạt bán kính 6 cm, góc ở tâm 60° có cung dài 3,14 × 6 × 60 : 180 = 6,28 cm, chu vi 12 + 6,28 = 18,28 cm. Chi tiết về cung xem bài độ dài cung tròn.

Lấy π = 3,14 hay π chính xác?

π là số vô tỉ, π = 3,14159265... Ở tiểu học (lớp 5) và phần lớn đề THCS, đề cho sẵn π = 3,14. Ở THPT, đáp số thường để dạng chứa π (ví dụ 10π cm) hoặc dùng nút π trên máy tính.

Cách lấy πChu vi khi r = 10 cmDùng khi
π = 3,1462,8 cmĐề tiểu học, THCS ghi rõ π = 3,14
π chính xác (máy tính)62,83 cmĐề yêu cầu làm tròn đến 0,01
Để nguyên π20π cmĐề THPT, đáp án dạng chứa π

Sai lệch khi lấy π = 3,14 chỉ khoảng 0,05%, nhưng nếu đề đã cho π = 3,14 mà dùng π chính xác thì đáp số lệch với đáp án. Luôn đọc đề trước khi chọn.

Công thức diện tích đường tròn

Diện tích đường tròn, nói chính xác hơn là diện tích hình tròn, được tính bằng S = πr².

Trong đó, S là diện tích hình tròn, r là bán kính và π là số pi. Khi tính gần đúng, thường lấy π = 3,14.

Nếu đề cho đường kính d, hãy tìm bán kính trước bằng r = d/2. Sau đó, thay vào công thức diện tích.

Cảnh báo:

Đừng dùng đường kính thay trực tiếp vào S = πr². Công thức diện tích luôn dùng bán kính.

Bảng tổng hợp công thức đường tròn

Bảng dưới đây giúp học sinh ghi nhớ nhanh các công thức quan trọng nhất.

Đại lượngCông thứcĐơn vị
Chu viC = 2πrcm, m, km
Chu vi theo đường kínhC = πdcm, m, km
Diện tíchS = πr²cm², m², km²
Bán kínhr = d/2cm, m, km
Đường kínhd = 2rcm, m, km
Mẹo:

Chu vi có r bậc một, còn diện tích có r bình phương. Cách nhớ này giúp tránh nhầm công thức.

Cách áp dụng công thức từng bước

Trước hết, hãy xác định đề bài cho bán kính hay đường kính. Đây là bước nhỏ nhưng quyết định công thức cần dùng.

Sau đó, chọn công thức chu vi hoặc diện tích theo yêu cầu. Cuối cùng, thay số và ghi đúng đơn vị.

  • Bước 1: Xác định dữ kiện đã biết là r hay d.
  • Bước 2: Nếu đề cho d, đổi về r khi tính diện tích.
  • Bước 3: Chọn công thức C = 2πr, C = πd hoặc S = πr².
  • Bước 4: Thay số, tính toán và ghi đơn vị phù hợp.

Ví dụ tính chu vi diện tích đường tròn

Ví dụ 1: Đường tròn có bán kính 5 cm. Tính chu vi và diện tích.

Lời giải: Chu vi C = 2πr = 2 x π x 5 = 10π cm.

Diện tích S = πr² = π x 5² = 25π cm².

Ví dụ 2: Đường tròn có đường kính 12 m. Tính chu vi.

Lời giải: C = πd = 12π m.

Ví dụ 3: Hình tròn có đường kính 10 cm. Tính diện tích.

Lời giải: Bán kính r = 10/2 = 5 cm. Vậy S = π x 5² = 25π cm².

Ví dụ 4: Đường tròn có chu vi 20π cm. Tìm bán kính.

Lời giải: C = 2πr nên 20π = 2πr. Suy ra r = 10 cm.

Phân biệt chu vi và diện tích đường tròn

Chu vi và diện tích là hai đại lượng khác nhau. Chu vi đo đường bao, còn diện tích đo phần mặt phẳng bên trong.

Vì vậy, chu vi dùng đơn vị độ dài. Diện tích dùng đơn vị vuông.

Tiêu chíChu vi đường trònDiện tích hình tròn
Ý nghĩaĐộ dài đường baoPhần bên trong đường tròn
Công thứcC = 2πrS = πr²
Đơn vịcm, mcm², m²
Dữ kiện chínhBán kính hoặc đường kínhBán kính

Ứng dụng trong toán học và đời sống

Công thức chu vi diện tích đường tròn xuất hiện nhiều trong bài tập hình học. Thực tế là chúng cũng dùng trong đo đạc hằng ngày.

  • Tính đường bao: Dùng chu vi để tính chiều dài hàng rào, dây viền hoặc mép tròn.
  • Tính mặt phẳng: Dùng diện tích để tính mặt bàn tròn, sân tròn hoặc nắp tròn.
  • Giải hình quạt: Công thức hình tròn là nền tảng cho cung tròn và quạt tròn.
  • Bài toán thực tế: Tính vật liệu, sơn phủ hoặc diện tích mặt cắt tròn.

Bài tập chu vi hình tròn lớp 5 có đáp án

Các bài dưới đây lấy π = 3,14 theo chương trình Toán 5.

Bài 1: Một bánh xe có đường kính 0,65 m. Tính chu vi bánh xe.

Đáp án: C = d × 3,14 = 0,65 × 3,14 = 2,041 m.

Bài 2: Tính chu vi hình tròn có bán kính 2,5 dm.

Đáp án: C = r × 2 × 3,14 = 2,5 × 2 × 3,14 = 15,7 dm.

Bài 3: Một hình tròn có chu vi 18,84 cm. Tính đường kính và bán kính.

Đáp án: d = 18,84 : 3,14 = 6 cm; r = 6 : 2 = 3 cm.

Bài 4: Bánh xe đạp có đường kính 0,7 m. Bánh xe lăn 10 vòng thì xe đi được bao nhiêu mét?

Đáp án: Mỗi vòng xe đi được đúng một chu vi bánh xe: 0,7 × 3,14 = 2,198 m. Lăn 10 vòng đi được 2,198 × 10 = 21,98 m.

Bài 5: Tính chu vi nửa hình tròn có bán kính 4 cm.

Đáp án: Nửa đường tròn dài 4 × 2 × 3,14 : 2 = 12,56 cm; cộng đường kính 8 cm được chu vi 20,56 cm.

Bài 6: Một bồn hoa hình tròn có chu vi 31,4 m. Tính bán kính bồn hoa.

Đáp án: r = 31,4 : 3,14 : 2 = 5 m.

Bài tập tự luyện

Bài 1: Đường tròn có bán kính 7 cm. Tính chu vi.

Lời giải: C = 2πr = 2 x π x 7 = 14π cm.

Bài 2: Hình tròn có bán kính 4 m. Tính diện tích.

Lời giải: S = πr² = π x 4² = 16π m².

Bài 3: Đường tròn có đường kính 18 cm. Tính chu vi.

Lời giải: C = πd = 18π cm.

Bài 4: Hình tròn có đường kính 20 cm. Tính diện tích.

Lời giải: r = 20/2 = 10 cm. Vậy S = π x 10² = 100π cm².

Bài 5: Đường tròn có chu vi 16π cm. Tìm bán kính.

Lời giải: 16π = 2πr. Suy ra r = 8 cm.

Lỗi sai thường gặp

Lỗi đầu tiên là nhầm bán kính với đường kính. Nếu đề cho đường kính, hãy chia đôi trước khi tính diện tích.

Lỗi thứ hai là ghi sai đơn vị. Chu vi dùng cm hoặc m, còn diện tích dùng cm² hoặc m².

Lỗi khác là quên bình phương bán kính trong công thức diện tích. Đây là lỗi rất phổ biến khi làm nhanh.

Best practice:

Trước khi tính, hãy gạch chân đề hỏi chu vi hay diện tích. Sau đó mới chọn công thức tương ứng.

Câu hỏi thường gặp

Công thức chu vi đường tròn là gì?

Chu vi đường tròn là C = 2πr hoặc C = πd.

Công thức diện tích đường tròn là gì?

Diện tích hình tròn là S = πr², với r là bán kính.

Bán kính và đường kính khác nhau thế nào?

Bán kính là đoạn từ tâm đến đường tròn, còn đường kính bằng hai lần bán kính.

Chu vi đường tròn dùng đơn vị gì?

Chu vi dùng đơn vị độ dài như cm, m hoặc km.

Diện tích đường tròn dùng đơn vị gì?

Diện tích dùng đơn vị vuông như cm², m² hoặc km².

Chu vi hình tròn tính như thế nào?

Lấy đường kính nhân với 3,14 (C = d × 3,14), hoặc lấy bán kính nhân 2 rồi nhân 3,14 (C = r × 2 × 3,14).

Biết chu vi hình tròn, tính bán kính thế nào?

Lấy chu vi chia cho 3,14 được đường kính, chia tiếp cho 2 được bán kính: r = C : 3,14 : 2.

Kết luận

Chu vi diện tích đường tròn là hai công thức quan trọng cần nắm chắc trong hình học. Chu vi dùng C = 2πr hoặc C = πd, còn diện tích dùng S = πr².

Khi làm bài, hãy xác định rõ bán kính và đường kính. Nếu đề cho đường kính, cần đổi về bán kính trước khi tính diện tích.

Nắm chắc đơn vị cũng rất quan trọng. Chu vi là đơn vị độ dài, còn diện tích là đơn vị vuông.

Chia sẻ bài viết
FacebookX

Học tiếp, thi thử, lên Pro